تاريخ مكه ، قطع نشده است . اما عراقىها كمترين مهاجر را در مكه دارند . « 1 » همين طور ايرانىها . از مشهورترين خاندان‌هاى مغربى بيت حميدان است كه باغى در كنار بركهء ماجل درست كردند . از مشهورترين خاندان‌هاى تركى خاندان درابزالى ، قرملى ، كوشك ، خشيفاتى ، وشكلى و جز آنها هستند . اما هندىها و جاوه‌اىها ، در دوره‌اى متأخر به مكه آمده‌اند ، به همين دليل در مكهء قديم ، كمتر خاندان هندى يا جاوه‌اى مىبينيم . اين امر به دليل بُعد مسافت ميان آن بلاد و مكه بوده است ، به خصوص در دورانى كه هنوز كشتى بخار پديد نيامده بود . اين جماعات ، از زمانى كه شروع به آمدن كردند ، شمارشان بر بسيارى از نژادهاى ديگر غلبه كرد . تصوّر من بر اين است كه انگيزهء مهاجرت هندىها ، فعاليت تجارى آنان بوده است ، به عكس جاوه‌اىها كه بيشتر به دنبال علم به مكه آمدند و بسيارى از آنان جزو علماى برجستهء اين شهر شدند . قديمىترين خاندان‌هاى هندى مهاجر به مكه از « فتنىها » بودند ، مانند خاندان‌هاى : طيب ، ملائكه ، شمس ، قطب ، جلال ، خوج ، عبدالخالق ، حبيب و جستنيه . مشهورترين هندىهاى غير فتنى ، خاندان خوقير دهلوى ، برقريه ، ميرا و فدا هستند . برخى از خاندان‌هاى مشهور جاوه‌اى عبارتند از : بتاوى ، سمباويا ، زينى ، منكابو ، قستى ، فنتيانه ، بوقس ، قلمبان ، قدس ، سمس ، و فطانى . از جمله اقوامى كه فراوان به مكه مهاجرت كردند ، حضرموتىها هستند . شايد انگيزهء قديمىهاى آنان كسب علم بوده باشد . بعداً فعاليت تجارى هم بر آن افزوده شد و به دنبال رزق و روزى ، از بزرگترين تاجران تا خدمه‌ها ، رو به فزونى گذاشتند . پس از آن مهاجرت اين جماعت بيشتر شد و به تدريج مهاجران آنان ، بيشترِ مغازه‌هاى مكه را در اختيار گرفتند ؛ چنان كه اهالى مكه هم از بچه‌هاى آنان به عنوان خدمه در خانه‌ها استفاده

--> ( 1 ) . شايد به خاطر آن باشد كه زمين عراق حاصلخيز و آبش فراوان و جمعيتش كم است ( عاتق ) .